Hou ‘m tegen

[su_column]

Hoewel ik leef van woorden, word ik van de gangbare huis-tuin-en-keukenexemplaren niet meer warm of koud. Een pen is een pen, een fiets een fiets, een haar een haar. Toen ik in de vierde zat, ik was een jaar of tien, ontkiemde echter het besef dat woorden een diepere laag konden herbergen. De meester schreef met wit krijt het woord automobiel op het bord.

“Auto komt van het Griekse ‘zelf’,” legde hij uit, “en mobiel van het Latijnse ‘bewegen’.” Automobiel. Zelf bewegen. Een openbaring.

Auto heeft door de tijd zijn betekenis behouden, mobiel er een dimensie bij gekregen. Mobiel is tegenwoordig een telefoon – van tele en foon: ver geluid. Mooi! Tegelijk ontwikkelde het woord  zich naar een vrijwel tegengestelde strekking. Bij sommig volk staat een mobiel voor op je gat zitten te bellen, voor immobiel dus. Alleen de duimen krijgen nog voldoende beweging, met een muisduim als risico van gering formaat.

En wat geschiedt? We gaan onze immobiliteit compenseren. Van het Latijnse com en pensare - vereffenen. Ter compensatie zetten we ons in beweging. We gaan sporten – dat zijn oorsprong vindt in het twaalfde-eeuwse Franse: déporter - vermaken.

[su_quote]Laat onze roemrijke wolf de glazen vullen, hef deze ten hemel en jubel in koor: proost![/su_quote]

In kledij dat onze grootouders het schaamrood op de kaken had gelegd, bestijgen we heden ten dage fietsen, werken we ons in het zweet in sportscholen, gaan we joggen (Engels: voortsukkelen)  of bewegen we mee op de golven van een of andere hype (Engels: opkloppen).

U en ik spelen een behoudendere sport: tennis. Wie meent dat de grondslag voor dit woord in het Engels ligt, meent fout. Voor de bron moeten we naar Frankrijk in het jaar 1312. De analen melden dat de voormalige Galliërs elkaar toen een balletje begonnen toe te spelen met het advies: hou ‘m tegen. In hun eigen taal ‘Tenez!’. Voilá! De oorsprong van het woord tennis.

Het racket deed terzelfder tijd zijn intrede, evenwel via een flinke omweg. De oervader is hier het Arabische ‘raha’ - handpalm. Het woord waaide over van Afrika naar Italië waar het ‘racchetta’ werd, en vervolgens naar Frankrijk waar tenez in aanvang werd gespeeld door de bal met de open hand te slaan: raquette – met de handpalm.

[/su_column]

Altijd op jacht hun buren aan de overkant van het kanaal de loef af te steken, bedachten de Engelsen een ring met snaren en een handvat om mee te meppen, en verbasterden de naam tot racket. In Nederland werd het slagvoorwerp trouwens tot 1890 een raket genoemd.

Set komt van het Frans ‘sette’ – opeenvolging - maar vindt zijn wortels in het Latijnse woord ‘secta’ - groep volgelingen (sekte!). Tennisset en sekte lagen zo samen in dezelfde wieg. Game is Oudengels voor vermaak of spel.

En waarom staan we bij 40-40 op deuce? Ook daarvoor keren we terug naar de oude Fransen. Die zeiden deux tegen twee ogen op een dobbelsteen. Ze brachten dat naar het tennis om aan te geven dat je nog twee punten moest maken om te winnen. Deuce: nog twee punten.

U begint vermoeid te raken van deze tennisles? Verplaats u dan naar de kantine, ontleend aan het Italiaanse cantina: wijnkelder, een woord dat de Fransen verhaspelden tot cantine: winkeltje waar soldaten tabak, wijn en bier haalden. Anno nu is de kantine gelukkig ook voor gewone stervelingen toegankelijk.

Bestel er een wijntje, door de Grieken ‘oinos’ gedoopt. Of een biertje, waarvan de herkomst geheel in stijl onduidelijk blijft, ondanks dat het al duizenden jaar in Noord-Europa wordt gedronken. Dat weten we dan weer wel.

Dus op naar de tap, dat nu een kraan is maar valt terug te voeren op ‘tappi’: toelopende afsluitpin. Pikant: tampon is ook afstammeling van dit woord. Laat onze ‘roemrijke wolf’ (van het Oudgermaanse Hrudolf,  Ruud) de glazen vullen, hef deze ten hemel en jubel in koor: proost! Van het Latijnse prosit: het zij u tot voordeel.

 

Hawk-Eye

© Niets van deze publicatie mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de schrijver.